Flora


Charakterystyka botaniczna terenu wywodzi się z fitogeograficznego podziału terenu, gdyż na obszarze Moraw Środkowych możemy znaleźć elementy typowe dla obszaru termofitów - Hana, mezofitów ( gdzie przeważa) - Wyżyna Drahanska, Zábřežsko - dolina uniczowska, Podgórze Jesenicke i Brama Morawska i nawet oreofitów - Niski Jesenik.

Dla każdego z tych fitogeograficznych terenów są typowe inne rodzaje roślin i istot żywych. Na terenach termofitów pojawiają się gatunki ciepłolubne, wymagające wyższej temperatury średniej i na odwrót tolerujące mniejszą ilość opadów. Obszar termofitów jest również charakteryzowany poprzez niskie wysokości nadmorskie (ogólnie do ok. 500 m n.p.m.). Dla obszaru mezofitów typowe są gatunki, które laicko możemy nazwać "złotym środkiem" wymagające do swojego optymalnego rozwoju "średnią" ilość opadów i temperaturę. Rosnące tu gatunki preferują również średnią wartość wysokości nadmorskich (ogólnie do ok. 650 m n.p.m.). Chodzi o większość roślinności wkoło nas i występujących w naszych warunkach.

Ostatni obszar oreofitów na Morawach Środkowych jest reprezentowany tylko na obrzeżach i są dla niego charakterystyczne górskie rodzaje roślin tolerujące niskie temperatury, większą wilgotność i ogólnie szorstkie warunki klimatyczne (wahania temperatury, duże różnice temperatur dzień/noc). Różnice wysokości nadmorskich wahają się między ok. 750 - 1602 m n.p.m. Na Morawach Środkowych znajduje się dolna granica wysokości nadmorskich (okolice Slunečnej 800 m n.p.m.).

Pogranicze wysokości nadmorskich dla poszczególnych obszarów jest orientacyjne i zależy w dużym stopniu od morfologii terenu, więc może się zdarzyć, że niektóre rodzaje roślin typowe np. dla Jeseników będą zauważone w Chronionym Obszarze Krajobrazowym Pomorawia.

Ważnym elementem, który także wywiera wpływ na różnorodny obszar botaniczny, jest przenikanie pierwiastków systemu karpackiego na tereny Moraw Środkowych które należą do Masywu Czeskiego. Typowym przykładem jest cieszynianka wiosenna (Hacquetia epipactis) lub żywiec gruczołowaty (Dentaria glandulosa) w Rezerwacie Przyrody Království, gdzie sięgają zachodnie granice swojego rozpowszechnienia.

Ogólnie można wegetację na terenach Moraw Środkowych podzielić na przykład na leśną - drzewiastą, łąkową i moczarową - ziołową ze wszystkim możliwymi przekwitaniami i typami zbiorowisk.

Zarośla leśne terenów ołomunieckich, přerovskich i prostějovskich doznały od swojego pierwotnego średniowiecznego kształtu do formy współczesnej znaczących zmian. Przede wszystkim doszło do zmiany naturalnego składu gatunkowego lasów pod wpływem ich użycia gospodarczego a następnie działalności leśniczej. W większości przypadków z punktu widzenia ochrony przyrody chodziło o negatywne ingerencje. Ale mimo to zachował się tu szereg naturalnych typów leśnych.


Dotąd stosunkowo dużo jest lasów grabowo-dębowych z przewagą dębów i grabów z różnym typem zarośli w zależności od stanowiska, Najczęściej jednak z turzycą orzęsioną (Carex pilosa), żywcem cebulkowym (Dentaria bulbifera), groszkiem wiosennyn (Lathyrus versus), zawilcem gajowym (Anemone nemorosa), gwiazdnicą wielkokwiatową (Stellaria holostea) i lilią złotogłów (Lilium martagon). Zachowane zarośla dębo-grabów można znaleźć na południowych zboczach szczytów Oderskich w okolicy miejscowości Bohuslávky, Loučka i podło, w Parku Krajobrazowym Litovelskie Pomorawie - Narodowy Park Przyrody Třesín, Rezerwacie Przyrody Pod Spaleną czy na terenach Přerovska - Las Přestavlcki, Lasy pod Bezuchovą czy Las Dřevohostcki, które są jednocześnie zaproponowane jako istotne lokalizacje europejskie w ramach programu Natura 2000. Kolejnym typem wegetacyjnym są bukowiny, gdzie jak sama nazwa podpowiada dominuje buk. Przeważnie chodzi o typ lasu podgórskiego i górskiego i jest zatem na Morawach Środkowych reprezentowany przede wszystkim na terenach Gór Oderskich i przedgórza Jeseników i częściowo na Wyżynie Drahanskiej. Większość naturalnych zarośli została zmieniona przeważnie na monokultury świerkowe. W zaroślach lasów lukowych dominuje perłówka jednokwiatowa (Melica uniflora), kostrzewa leśna (Festuca altissima), turzyca orzęsiona(Carex pilosa) czy wilczomlecz migdałolistny (Tithymalus amygdaloides). Specyficznym typem lasów bukowych są bukowiny buławnikowe z szeregiem gatunków roślin storczykowatych - buławnik wielkokwiatowy (Cephalanthera damasonium), buławnik czerwony (Cephalanthera rubra), obuwik pospolity (Cypripedium calceolus) czy gnieźnik leśny (Neottia nidus-avis). Ten typ bukowin znajduje się na Morawach Srodkowych przede wszystkim w Narodowym Rezerwacie Przyrody Špraněk w Krasie Javoříčskim.

Za przeciwieństwo bukowin możemy uważać ciepłolubne lasy dębowe z przewagą dębu zimowego. Dla podszycia lasu jest charakterystyczne występowanie pajęcznicy gałęzistej (Anthericum ramosum), kokoryczki wonnej (Polygonatum odoratum), pięciornika białego (Potentilla alba) czy zagrożonego wawrzynka główkowego (Daphne cneorum). W ramach regionu ten typ podszewki zachował się z rzadka w niewielkich fragmentach na terenach Třesína ( Litovelskie Pomorawie) czy na Velkim Kosíři. Szczególnym typem lasów dębowych są tzw, kwaśne dąbrowy, które rozwinęły się na ubogich mineralnie substratach. Często towarzyszy im występowanie jodły pospolitej (Abies alba). W podszewce pojawiają się gatunki takie jak przytulia okrągłolistna (Galium rotundifolium), kosmatka owłosiona (Luzula pilosa) i turzyca palczasta (Carex digitata). Występują one na wschodnich okrajach Wyżyny Drahanskiej czy w dolinie potoku Bělkovickiego.

Charakterystycznym typem zarośli leśnych są lasy świerkowe. Te z Moraw Środkowych znane są bardzo dobrze. Ale uwaga! Chodzi o kulturowe lasy świerkowe piastowane przez leśników na wszystkich możliwych stanowiskach (patrz niżej). Naturalne lasy świerkowe tutaj nie występują. Dla tych są charakterystyczne partie wysokie Deseników. Region Jeseników omawia osobny rozdział.

Do szczególnego typu wegetacji leśnej należą lasy łęgowe. Chodzi o tzw. azonalny typ roślinności. Jest on związany z błoniami większych rzek i nie respektuje w takiej mierze klimatu regionu. Powszechnie rozróżniamy twardy łęg - w suchych miejscach, postawne drzewa dębu letniego, jesionu, jaworu, wiązu czy lipy. Na odwrót jest w przypadku tzw. łęgu miękkiego występuje na stanowiskach wilków blisko rzek a charakteryzują je przede wszystkim wierzby, olchy i topole. Typowym zjawiskiem lasu łęgowego jest tzw. aspekt wiosenny, który przed ulistnieniem drzew zakwita w podszewce różnorodna paleta bylin, tzw. geofitu. Do typowych przedstawicieli należą: śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis), śnieżyca wiosenna (Leucojum verum), kokorycz pusta (Corydalis cava), złoć żółta (Gagea lutea) czy miodunka ćma (Pulmonaria obscura). Typowym przedstawicielem lasu łęgowego na Morawach Środkowych jest Park Krajobrazowy Litovelskie Pomorawie, Rezerwat Przyrody Království pod Grygovem, Las Chrbovski, Las międzi Troubkami a Chropyní, czy mniejsze enklawy na błoniach rzeki Bečvy.

Istotnym i charakterystycznym rodzajem roślinności są lasy osuwiskowe znajdujące się przeważnie na eksponowanych kamienistych zboczach z różnorodną paletą drzew - jawory, jesiony, lipy, wiązy czy graby. W podszewce lasu również znajduje się różnorodna paleta gatunków z nich bardzo niezwykłą jest miesiącznica trwała (Lunaria rediviva) czy parzydło leśne (Aruncus vulgaris). Typowa roślinność lasów osuwiskowych występuje na zboczach doliny rzeki Bystřicy niedaleko Hrubej wody - RP Hrubovodskie rumowiska.

Roślinność moczarowa Moraw Środkowych związana jest z dorzeczem rzeki Morawy - jej korytem, błoniami i dopływami oraz na powierzchniach wodnych przeważnie pochodzenia antropogenicznego - żwirownie, stawy, zalewy… Najczęściej to spotykamy tu zbiorowiska trzcin i wysokich turzyc. Bardzo cenna jest roślinność wód płynących. Ogólnie doszło do znacznego ubytku roślinności wodnej i moczarowej w ciągu ostatnich lat pod wpływem regulacji rzek i melioracji terenu. Do typowych gatunków wodnych i moczarowych należy trzcina pospolita (Phragmites australis), pałka szerokolistna (Typha latifolia), liczne rodzaje turzyc, rogatek sztywny (Ceratophyllum demersum), rdestnica kędzierzawa (Potamogeton crispus), kosaciec żółty (Iris psedacorus) czy okrężnica bagienna (Hotonia palustris).

Typową lokalizacją bogatą w roślinność moczarową i wodną w ramach Moraw Środkowych jest Park Krajobrazowy Litovelskie Pomorawie a następnie szersze błonie rzeki Morawy i Bečvy.

Z zasobami wody związane są także zbiorowiska borowin. To zbiorowisko był w przeszłości najbardziej degradowane ze wszystkich typów zbiorowisk roślinnych. Na ziemiach Moraw Środkowych w zasadzie zachowały pozostałości dwóch borowin, i to jeszcze w zdegradowanej formie przez czerpanie wody pitnej. Jedną z nich jest Borowina Černovírska pod Ołomuńcem z występującymi tam bardzo zagrożonego goździka okazałego (Dianthus superbus) albo wilczomlecza włościstego (Euphorbia villosa) a drugim miejscem jest Narodowy Park Przyrody Stawy Hrdibořickie z występującymi tam zagrożonymi gatunkami starodubem łąkowym (Angelica palustris) czy rukwią drobnolistną (Nasturtium microphyllum).

Pozornie podobny charakter roślinności ukształtował się na torfowiskach, które jednak tworzą się na kwaśnym podłożu. W granicach regionu Moraw Środkowych występują wyraźnie tylko w górach Oderskich - Rezerwat Przyrody Smolenska Łąka. Do typowych przedstawicieli roślin możemy zakwalifikować zerwę kulistą (Phyteuma orbiculare) czy gnidosza błotnego (Pedicularis palustris).

Przeciwnie, w ramach Moraw Środkowych, występuje dużo roślinności łąkowych wszelkiego rodzaju - wilgotne aluwialne, łąki mezofitowe średnich partii czy nasłoneczniane kserotermiczne murawy z występowanie ciepłolubnych rodzajów roślin. Wszystkie wymienione typy łąk były w przeszłości istotnie zdegradowane a to przez brak opieki nad nimi, jak i zmianą warunków hydrologicznych (melioracja) czy ich totalną likwidacją np. zmianą ich na ziemię orną. Do skarbów łąk aluwialnych Moraw należy zakwalifikować łąki w Rezerwacie Przyrody Plane Łączki, które goszczą setki gatunków roślin.

Chodzi w większości o tzw. łąki wyczyńcowe z dominującym wyczyńcem łąkowym (Alopecurus pratensis) i innymi gatunkami taki jak krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis), bodziszek łąkowy (Geranium pretense) czy w wilgotnych częściach z ostrożniem siwym (Cirsium canum). Występowanie łąk mezofitowych w ramach regionu jest najbardziej powszechne. W tym przypadku także chodzi o degradowane łąki półnaturalne z występowaniem rajgrasem wyniosłym (Arrhenatherum elatius). Różnorodne pod względem gatunkowym i pod względem występowania chronionych i zagrożonych rodzajów roślin są murawy kserotermiczne, które zachowały się jedynie fragmentarycznie. Typowymi przedstawicielami są tu np.: stokłosa prosta (Bromus erectus), aster gawędka (Aster amellus) czy goździk kartuzek (Dianthus cartusianorum). Bardzo istotne, i to nie tylko z estetycznego punktu widzenia, ale głównie z punktu widzenia ochrony przyrody jest występowanie całego szeregu ważnych i chronionych gatunków roślin we wszystkich wyżej wymienionych typach wegetacji. Świadczy to z jednej strony o zachowaniu części wartości przyrodniczych regionu a z drugiej o próbie i powodzeniu w ochronie przyrody. Do najważniejszych gatunków roślin Moraw możemy zakwalifikować na przykład: sit czarny (Juncus atratus), groszek błotny (Lathyrus palustris), zerwa kulista (Phyteuma orbiculare), starzec bagienny (Senecio paludosus), mieczyk dachówkowaty (Gladiolus imbricatus), kukułka krwista (Dactylorhyza incarnata), sasanka (Pulsatilla grandis), storczyk trójzębny (Orchis tridentata), storczyk samiczy (Orchis morio), obuwik pospolity (Cypripedium calceolus), rukiew drobnolistna (Nasturtium microphyllum) i dziesiątki innych niemniej ważnych gatunków.